U Nedelju 15. po Duhovima, u danu kada proslavljamo Polaganje pojasa Presvete Bogorodice i Svete mučenike Jasenovačke, Svetu Liturgiju u Sabornom hramu Svetog Jovana Vladimira služio je protojerej Ljubomir Jovanović. Sasluživali su mu protojerej-stavrofor Slobodan Zeković, protojerej Mladen Tomović i protojerej Jevgenij Maslov iz Kijeva. Na liturgijske vozglase odgovarao je hor „Sveti Jovan Vladimir“.

Nakon što je otac Ljubomir pročitao začalo iz Svetog Jevanđelja koje govori o tome koje su najveće zapovjesti Gospodnje, u kojima je sadržan sav zakon i svi proroci, otac Slobodan osvrnuvši se na početku svoje besjedae na ovaj Gospodnji odgovor jednom zakoniku koji ga je to pitao. On je kazao da u onih 10 zapovijesti datih Mojsiju, prve 4 zapovijesti upravo jesu o našem odnosu prema Bogu, a da onih ostalih 6 zapovjesti jesu zapovjesti koje uređuju naš međusobni odnos.

„Najljepši primjer držanja zapovijesti Božijih, života u bogoljublju i bratoljublju dali su nam svetitelji Božiji, počevši od Majke Božije, Svetog Jovana Krstitelja, Svetih Apostola, pa redom svih svetitelja koji od pamtivjeka Bogu ugodiše. A takav divan primjer života po zapovijestima Božijim, dali su i svetitelji iz roda našega.

Mi u današnji dan imamo dvostruki praznik koji je upravo vezan za našu pomjesnu Svetosavsku Crkvu. Danas je Sabor Srpskih Svetitelja koji se uvijek praznuje obično u drugoj nedelji mjeseca septembra. Isto tako danas praznujemo i spomen svetih mučenika Jasenovačkih koji je odlukom Svetog Arhijerijskog Sabora ustanovljen da se upravo u ovaj dan (31. avgust po starom / 13. septembar po novom kalendaru) vrši molitveni spomen mučenika Jasenovačkih.

Kroz svu istoriju Crkve, posebno poštovanje hrišćani su imali prema svetim mučenicima. I možemo reći da je na krvi onih prvih ranohrišćanskih mučenika utemeljena Crkva Hristova. Naravno na propovijedi svetih apostola, ali i na mučeničkoj krvi onih koji su svoju vjernost i svoju ljubav prema Hristu Gospodu upravo svojim mučeništvom zapečatili. I zato nije čudo što su od najranijih hrišćanskih vremena hramovi građeni upravo na grobovima svetih mučenika, a i do danas je ostala praksa da se prilikom osvećenja nekog novog hrama u Sveti Presto, u Časnu Trpezu, ugrađuju čestice moštiju svetih mučenika. Isto tako i u svaki antimis, u ovo platno na kome se služi Sveta Liturgija, takođe se ugrađuje čestica moštiju svetih mučenika.“

I naš narod, kaže prota Slobodan, ima mnogo svetih mučenika koji su naša nada pred Gospodom. I koliko god mi bili slabi, koliko padali, posrtali, uvijek nas njihove molitve i njihova žrtva, njihova ljubav, njihova sloboda koju su stekli pred Gospodom vraća sa stranputica na put koji vodi u život vječni.

„Mnoštvo mučenika sija svjetlošću nebeskom u našem rodu, počevši od Svetog Jovana Vladimira, u čijem hramu se sabiramo i molimo, pa sve do mučenika iz naših dana, do Svetog mučenika monaha Haritona i Svetog sveštenomučenika jeromonaha Stefana, koji su na Kosovu i Metohiji mučenički postradali u poslednjem ratu. Njihove su glave odsječene, a njihove su svete mošti zasijale nebeskom svjetlošću i njihove molitve griju sve nas. U tome mnoštvu mučenika iz roda našega svakako da poosebno mjesto pripada i svetim mučenicima Jasenovačkim. To je svakako najveći zbor mučenika koji su zajedno u kratkom vremenu postradali u vrjeme krvovog Drugog svjetskog rata. Svuda, u svim srpskim krajevima bilo je veliko stradanje, a posebno je ono bilo izraženo na prostoru fašističke tvorevine nezavisne države Hrvatske, koja je osnivala logore smrti, a u tim logorima smrti najveći među njima svakako je po broju mučenika tamo postradalih bio logor u Jasenovcu. To je bila fabrika smrti. Tu su svakodnevno na stotine, nekada i hiljade ljudi na najsvirepiji, najmonstruozniji način ubijani. Toliko je to ludilo i tolika je krvoločnost bila kod ustaša, da su se i drugi nacisti, i njemci i italijani, i drugi koji su bili s njima u savezu, zgražavali nad monstruoznošću načina na koje su ljude ubijali. I ne samo to, nego se tamo desilo nešto što nigdje drugo u istoriji svjeta nije zabilježeno, da su ti monstrumi imali i logore za djecu. I bilo je njih više, a kažu da je najsvirepije, najsurovije bilo u dječijem logoru u selu Mlaka, koji je takođe nedaleko od Jasenovca.

Mi smo se udostjoili prije nekoliko godina blagoslovom episkopa pakračko-slavonskog Jovana, koji se stara o svetim mjestima u Jasenovcu, o Mlaki i o ostalim stratištima našego naroda,. da dobijemo za naš hram česticu moštiju mučenika Jasenovačkih, koja je ovdje u ovome ćivotu, i koju sa ljubavlju cjelivamo. A upravo ta čestica moštiju koju smo dobili jeste iz tog dječijeg logora. To su dječije mošti. Nevine djece tamo za Hrista zaklane. Nevine djece koja su zajedno sa ostalim našim mučenicima, kao što rekosmo na početku, naša nada i naš zalog za vječnost.

Njihov spomen ne smijemo nikada zaboraviti. Uvijek da se njima molimo, da nas oni zastupaju pred prestolom Boga živoga, a posebno da se sjećamo njih u ovaj dan kada se oni saborno proslavljaju u cjeloj našoj Crkvi. Da molitve njihove uvijek budu sa svima nama, a mi da se trudimo da sledujući njima i svima svetima iz roda našega, očuvamo svoje ime hrišćansko, svoju vjeru. Ne samo da se po njoj kazujemo, nago da se trudimo po njoj i da živimo, da bismo se i mi udostojili zajedno sa svima njima, svima svetima iz roda našega, u svu vječnost, radovati se gledanju lica Božijega i biti u zajednici sa njima i sa svima svetima, koji od pamtivijeka Bogu ugodiše.“

Na kraju Svete Liturgije, u slavu Božiju, a u čast svetih mučenika Jasenovačkih prinjeti su slavski darovi.

Tekst/foto/video: Dejan Vukić