Nedelja sedma po pashi, nedelja Svetih Otaca Prvog vaseljenskog sabora, u kojoj proslavljamo i velike ranoapostolne prosvetitelje slovenske Svetog Kirila i Svetog Metodija, u Sabornom hramu Svetog Jovana Vladimira Svetu Liturgiju služio je protojerej-stavrofor Slobodan Zeković. Sasluživali su mu protojerej Ljubomir Jovanović, protojerej Mladen Tomović i đakon Cvjetko Perić. Na liturgijske vozglase odgovarali su Vasilije Uskoković i Danilo Masoničić.

O događajima koji su se dešavali i koji su predhodili prvom vaseljenskom saboru, kao i o svetim ravnoapostolnim Kirilu i Metodiju u svojoj besjedi koju je izgovorio nakon što je đakon Cvjetko pročitao začalo iz Svetog Jevanđelja, govorio je otac Slobodan.

„Posle ona prva tri vijeka gonjenja Crkve od strane Rimskih imperatora, kada su temelji Crkve Hristove zaliveni i utvrđeni mučeničkom krvlju hiljada i hiljada svjedoka Hristovih širom tadašnje Vaseljene, došao je i onaj mirni period nakon Milanskog edikta koji je donio Sveti ravnopostoli car Konstantin Veliki, kojim je Hrišćanima darovana sloboda ispovjedanja vjere, sloboda da mogu da grade svoje hramove i da slobodno u Rimskom carstvu ispovijedaju svoju vjeru. Ali, sa tom slobodom došli su, posle tih prvobitnih spoljašnjih gonjenja, i unutrašnji problemi. Počeli su se pojavljivati u manjoj ili većoj mjeri jeresi, lažna kriva učenja o vjeri, a prvi veliki toga tipa potres u Crkvi bila je pojava Arijeve jeresi.

Arije je bio sveštenik u Aleksandriji, jednom od najvećih gradova toga doba, gdje je postojala velika hrišćanska crkvena zajednica utvrđena Svetim apostolom i Jevanđelistom Markom. I on je počeo da širi lažno učenje, govoreći da Hristos, Sin Božiji, nije u potpunosti Bog, nego da je stvorenje Božije i da nije ravan Bogu Ocu. I to je izasvalo veliku smutnju ne samo u gradu Aleksandriji, nego, zahvaljujući svojim pristalicama i prijateljima, Arije je uspio da to svoje lažno učenje proširi i po drugim krajevima. I, vidjeći da se stvara velika smutnja u Crkvi, Sveti car Konstantin je sazvao sve episkope iz cijele Vaseljene da dođu u grad Nikeju u Maloj Aziji, da se svi saberu i da se utvrdi pravo učenje, pravo ispovijedanje vjere.

Ovaj Simvol vjere je na drugom Vaseljenskom saboru proširen sa onim članom gde se ispovijeda vjera u Boga Duha Svetoga, tako da se taj naš Simvol vjere (a taj drugi sabor održan je u Carigradu), naziva nikejsko-carigradski Simvol vjere. Na ovom prvom saboru, dakle, među tih 318 Svetih otaca, nama su posebno poznati i dragi: Sveti Nikolaj Mirlikijski čudotvorac, koga mnogi ovdje sabrani slave i kao svoju krsnu slavu, zatim Sveti Atanasije Veliki, koji je i sastavio ovaj Simvol vjere, i Sveti Spiridon Trimitunski sa Krfa, kiparski episkop, čije se svete čudotvorne mošti već vjekovima čuvaju na ostrvu Krf.“

Zatim se otac Slobodan osvrnuo i na Svetu ravnoapostolsku braću Kirila i Metodija, koji su, kako kaže, bili nosioci i propovjednici ove vjere koju su utvrdili oci Prvog Vaseljenskog sabora.

„Oni su bili rođena braća, rodom iz Soluna gde je živjelo mnogo Slovena, pa su oni još od svoje mladosti dobro savladali slovenski jezik. Bili su poznati kao dobri misionari, imali su veliku uspješnu misiju među hazarima, a kada je stigao poziv i molba Moravskog kneza Rastislava, tadašnjem caru, ali i patriarhu Carigradskom, svetom Fotiju Velikom, da pošalju misionare hrišćanske u njegovu zemlju, a to je predio današnje Slovačke i Češke, onda je Sveti Fotije Veliki, znajući za darovitost Svete braće Kirila i Metodija, upravo njih poslao da među slovenima počnu propovjedati Jevanđelje Hristovo.

Oni kao mudri ljudi, iskusni, prije polaska na taj blagosloveni put, sastavili su slovensko pismo i na slovenski jezik preveli one osnovne, najneophodnije knjige. Na prvom mjestu Sveto Jevanđelje, Psaltir, Časoslov, blagoslužbene knjige, i krenuli su na taj blagosloveni put i počeli da propovijedaju Sveto Jevanđelje među slovenima. I imali su, nadahnuti silom Duha Svetoga, velikoga uspjeha. Kasnije su oni pod pritiskom latina morali da se povuku iz tih sjevernih krajeva prema jugu, pa su njihovi učenici, sveti petočislenici, Kliment, Naum, Angelarije, Sava i Gorazt, oformili novi centr slovenske kulture i pismennosti u gradu Ohridu, na obalama Ohridskog jezera, i odatle nastavili veliko djelo svojih učitelja i otaca Kirila i Metodija.“

Prota Slobodan je na kraju naglasio da je ovo veliki praznik za sve slovene u svim slovenskim zemljama, ali da se nažalost kod nas ovaj praznik i ne proslavlja onako kako bi trebalo i kako se poštuje u drugim slovenskim zemljama.

„Ovo je dan slovenske pismenosti i kulture, ali ne samo pismenosti i kulture, nego i naše vjere, jer Sveti Kirilo i Metodije su oni koji su među Slovene donijeli svjesnost Jevanđelja Hristovoga i oni su zajedno sa Svetim patrijarhom Fotijem Velikim kumovi slovenskih naroda, pa tako i našeg pravoslavnog srpskog naroda. Zato je danas zaista veliki dan koji treba sa ljubavlju i praznovati i poštovati i moliti se svetoj braći ravnapostolnoj Kirilu i Metodiju da nas zastupaju pred prestolom Boga živoga sa svima svetima koji su prosijali u slovenskim narodima i sa svima svetima iz roda našega koji su nastavili njikovo sveto djelo sve do današnjega dana.“ zaključio je na kraju otac Slobodan.

Tekst/foto/video: Dejan Vukić